Kanal tedavisi yapılmış bir dişte aylar veya yıllar sonra ağrı, diş etinde akıntı ya da kök çevresinde bir görüntü değişikliği fark edilebilir. Bu durum her zaman dişin çekilmesi gerektiği anlamına gelmez. Önce yakınmanın gerçekten o dişten kaynaklanıp kaynaklanmadığı, önceki tedavinin durumu ve dişin yeniden güvenilir biçimde restore edilip edilemeyeceği araştırılır. Yeniden kanal tedavisi, uygun dişte hastalığın nedenini giderip doğal dişi korumayı amaçlayan bir seçenektir.
Yeni yapılmış bir işlemden sonraki kısa süreli hassasiyetle, iyileşmeyen veya sonradan gelişen hastalık aynı değildir. Önceki tarihleri, eski röntgenleri ve üst dolgu ya da kuronda yaşanan sorunları paylaşın. Sadece ağrıya veya tek bir röntgene bakılarak “başarısız tedavi” kararı verilmemelidir. Kanal tedavisi sonrası ağrının seyri, değerlendirmenin önemli bir parçasıdır.
Siniri alınmış diş neden yeniden sorun çıkarabilir?
Kanal tedavisinde dişin içindeki damar ve sinirleri içeren yumuşak doku, yani hastalıklı pulpa uzaklaştırılır ve kanal sistemi temizlenip doldurulur. Buna rağmen dişin çevresindeki bağ dokusu ve kemik canlıdır; bu alanlar iltihaplanabilir ve ağrı duyabilir. Dolayısıyla dişin pulpasının çıkarılmış olması, çevresinin bir daha hastalanmayacağı anlamına gelmez. Ağrının kaynağı bazen diş eti, kapanış teması, çatlak veya komşu bir diştir.
Çok dar, eğri veya ek kanallara başlangıçta ulaşılamamış olabilir. Bazı mikroorganizmalar karmaşık kanal dallarında kalabilir. Başka bir dişte ise önceki tedavi uzun süre sorunsuz çalışırken yeni çürük, gevşeyen kuron veya kırılan dolgu, bakterilerin yeniden içeri girmesine yol açabilir. Bunlar aynı neden değildir; yeniden tedavinin yararı, hangi sorunun düzeltilebileceğine bağlıdır.
Yeniden enfeksiyon nasıl değerlendirilir?
Muayenede ağrının başlangıcı, kendiliğinden mi ısırmayla mı oluştuğu, şişlik ve akıntı araştırılır. Dişin hareketliliği, diş eti cepleri, dolgu-kuron kenarları ve çatlak bulguları incelenir. Komşu dişlerin test edilmesi gerekebilir. Kanal tedavili dişte normal pulpa yanıtı beklenmediği için bulguların birlikte yorumlanması önemlidir. İnternette tek görüntü üzerinden yapılan yorum, bu incelemenin yerini tutmaz.
Eski ve yeni röntgenlerin karşılaştırılması, bir alanın küçülüp küçülmediğini veya sonradan oluşup oluşmadığını gösterebilir. Her koyu alan kesin kist değildir. Belirli bir soruyu iki boyutlu görüntüler yanıtlamıyorsa sınırlı alanlı üç boyutlu görüntüleme değerlendirilebilir; herkese rutin tarama yapılmaz. Metal veya eski kanal materyallerinin görüntüde oluşturduğu etkiler de yorumu sınırlayabilir. Gerekirse endodonti uzmanı görüşü alınır.
Önce dişin korunabilirliği konuşulur
Kanallara yeniden ulaşmak teknik olarak mümkün olsa bile üstte yeterli sağlam doku kalmayabilir. Çürüğün derinliği, kök kırığı olasılığı, diş eti-kemik desteği ve son restorasyonun yapılabilirliği değerlendirilir. Dikey kök kırığı veya ileri destek kaybı gibi durumlar beklentiyi değiştirebilir. Dişi koruma amacı, yararı düşük bir işlemi mutlaka tekrar etmek anlamına gelmez.
Önceden yerleştirilmiş post, kuron veya köprü tedaviye erişimi zorlaştırabilir. Bunların sökülmesi ya da içlerinden giriş açılması gerekebilir; mevcut restorasyon her zaman tekrar kullanılamaz. Söküm sırasında ek doku kaybı veya kırılma riski ve daha sonra gereken üst yapı maliyeti baştan konuşulmalıdır. Kanal tedavisinin genel aşamaları ile yeniden tedavinin ek güçlükleri bu nedenle aynı değildir.
Cerrahi olmayan yeniden kanal tedavisi nasıl ilerler?
Plan ve onaydan sonra gerekli uyuşturma yapılır; diş lastik örtüyle ağız ortamından ayrılır. Eski kanal dolgu materyalleri çıkarılır, ulaşılabilen kanallar ve olası ek anatomi değerlendirilir. Temizleme, şekillendirme ve yıkama ile kanal içindeki sorun giderilmeye çalışılır. Kanalın durumu uygun olduğunda yeniden doldurulur ve dişin üst kısmı geçici ya da kalıcı olarak kapatılır.
Tıkalı kanallar, önceden kırılmış alet parçaları veya diş duvarındaki açıklıklar işlemi güçleştirebilir. Parçayı çıkarmaya çalışmanın yararı ile köke zarar verme riski birlikte tartılır; her engelin mutlaka çıkarılacağı söylenemez. Yeni alet kırılması, istenmeyen açıklık, yıkama maddesiyle ilgili komplikasyon veya iyileşmeme gibi riskler vardır. Hangi riskin sizin dişinizde önemli olduğu ayrıca açıklanmalıdır.
Tek ya da birden fazla randevu gerekebilir. Acil ağrı kontrolü bütün yeniden tedavinin bittiği anlamına gelmez. Seanslar arasında geçici dolgunun bütünlüğü önemlidir; düşerse veya diş kırılırsa haber verin. Son dolgu, onley veya kuronla sızdırmaz ve dayanıklı bir restorasyon tamamlanmadan işlem yalnız kanalın doldurulmasıyla değerlendirilmez. Uygun üst kapatma uzun dönem bakımın temel parçasıdır.
Kök ucu cerrahisi ve çekim ne zaman gündeme gelir?
Kanal içinden yeniden tedaviye erişim uygun değilse veya kök çevresindeki hastalık için başka bir yaklaşım gerekiyorsa cerrahi seçenek konuşulabilir. Apikal rezeksiyonda kök ucuna cerrahi olarak ulaşılır; hastalıklı doku ve kök ucunun bir bölümü çıkarılır, gerektiğinde uçtan kapatma yapılır. Bu, üstten kanal yenilemesiyle aynı işlem değildir ve her kök ucu değişikliğinde zorunlu değildir.
Yeniden tedavi, cerrahi, belirli koşullarda izlem veya çekim; bulunabilen nedene ve dişin toplam durumuna göre karşılaştırılır. İzlem seçiliyorsa neyin, hangi aralıkta ve hangi kötüleşme belirtileriyle kontrol edileceği açık olmalıdır. Aktif enfeksiyonu süresiz bekletmek kontrollü izlem sayılmaz. Doğal dişi koruma ile çekim kararı, boşluğun nasıl yönetileceğiyle birlikte değerlendirilir; çekilen her dişe otomatik implant yapılmaz.
Antibiyotik, sonraki bakım ve iyileşmenin takibi
Antibiyotik, kanal içindeki nedeni tek başına kalıcı olarak gidermez ve her yerel ağrıda gerekmez. Yayılma, ateş, genel hastalık bulgusu veya özel tıbbi gereksinim varsa hekim tarafından eklenebilir. Kalan ilaçları kendiliğinizden başlamayın. Şiddetlenen ağrı, büyüyen şişlik veya belirgin kötüleşmede değerlendirme alın. Nefes-yutma güçlüğü ya da boyna/ağız tabanına yayılan şişlik acil hastane değerlendirmesi gerektirir.
Uyuşukluk geçmeden çiğnemeyin; geçici restorasyon döneminde dişi sert yüklerden koruyun. İlaçlar ve bakım için verilen kişisel talimatı izleyin. Kontrollerde yakınmalar, restorasyon ve kök çevresinin iyileşmesi değerlendirilir. Kemiğin görüntüde düzelmesi zaman alabilir; ağrının bitmesi tek başına iyileşme ölçütü değildir. Sonuç garanti edilemez; dişin kalan dokusu, yeni çürük, kırık, bakım ve takip kullanım süresini etkiler.
Sık sorulan sorular
Her yeniden ağrıyan kanal tedavili diş enfekte midir?
Yeniden kanal tedavisi kesin dişi kurtarır mı?
Kuron veya post mutlaka sökülür mü?
Apikal rezeksiyon yeniden kanal tedavisinden farklı mı?
Antibiyotikle beklemek yeterli mi?
Ağrı geçince kontrolü bırakabilir miyim?
Görsel: Hanabishi · CC BY-SA 3.0. Orantılı boyutlandırma ve WebP dönüşümü yapıldı.




